Trudno o sposób życia i myślenia, który byłby w Polsce owiany czarniejszą legendą. Każdy się o tym uczy w szkole: Polska upadła, ponieważ szlachta, ponieważ złota wolność, ponieważ liberum veto. Gdyby nie sarmatyzm – ale by było! W ostatnich latach do takiego przesłania doszło jeszcze jedno, związane z tzw. „zwrotem ludowym” w historiografii: iż szlachcice chłopów traktowali jak Amerykanie niewolników, a w większości jesteśmy przecież potomkami chłopów.

Przesłanie – przesłaniem. Nie obok, a mimo niego w latach 90. w Polsce wyrosły domy stylizowane na dworki, a powieść historyczna odnosząca się do czasów sarmackich cieszy się wielką popularnością. Z autorem takiej powieści – świetnej „Krzywdy” – a także filozofem i historykiem, doktorem Pawłem Rzewuskim (herbu Krzywda właśnie) rozmawiam o anatemie, jaką sarmatyzm został w Polsce obłożony i o tym, jak i on, i anatema się kształtowały.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Czy „polski” mężczyzna w ogóle istnieje? Innymi słowy: czy w jakikolwiek sposób różni się od mężczyzny czeskiego albo francuskiego? W „Po męstwie” Wojciecha Śmiei odpowiedź brzmi: jak najbardziej, istnieje, i ukształtował go szereg raczej przykrych doświadczeń. Najpierw były to rozbiory, które wiązały się z utratą sprawczości. Następnie: nieudane zrywy niepodległościowe. Potem: pycha związana z II RP, i kompleksy wobec kolegów z Zachodu. Wreszcie: spełnienie czy jednak stuprocentowe spełnienie?

„Po męstwie” Śmiei, filologa z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, to fascynująca podróż przez generacje polskich mężczyzn: spotkamy tu i Józefa Piłsudskiego, i Lecha Wałęsę wraz z żoną, której zakazał palić, spotkamy wyznawców kodeksu Boziewicza i inteligencję techniczną epoki Edwarda Gierka, spotkamy mieszkańców współczesnych fortec ze szkła i stali. Każdy z tych mężczyzn będzie chciał stać się nośnikiem dominującej fikcji męskości. Z jakimi kosztami się ta aspiracja wiąże, jakie fikcje nie-męskości ją tworzyły – to tematy naszej rozmowy.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Święta wojna – takimi słowami określił ten konflikt Mario Vargas Llosa w zbiorze esejów i reportaży z początku XXI w., ostatnio wznowionym nakładem wydawnictwa Znak. Powodów wznowienia łatwo się domyślić: od 7 października 2023 roku oczy całego świata znowu zwrócone są na Bliski Wschód, a kwestia Izraela i Palestyny stała się dla Zachodu kwestią tożsamościową (wystarczy spojrzeć na ostatnie wybory w Nowym Jorku).

W dobie internetowego aktywizmu i łatwego oburzenia – wokół tej kwestii narosło wiele mitów oraz nieporozumień, które chciałbym rozwiać. Dlatego dzisiejszy odcinek jest przede wszystkim odcinkiem edukacyjnym, w którym omawiamy pojęcie syjonizmu. Zaprosiłem do niego Piotra Pazińskiego – ostatniego redaktora naczelnego „Midrasza”, pisarza, znawcę życia żydowskiego. Zagłębiamy się w historię, która jest długa i nie zaczęła się ani dwa lata temu, ani w roku 1948 – a o jej istotności najlepiej świadczy to, jak rezonuje dzisiaj.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.