Święta wojna – takimi słowami określił ten konflikt Mario Vargas Llosa w zbiorze esejów i reportaży z początku XXI w., ostatnio wznowionym nakładem wydawnictwa Znak. Powodów wznowienia łatwo się domyślić: od 7 października 2023 roku oczy całego świata znowu zwrócone są na Bliski Wschód, a kwestia Izraela i Palestyny stała się dla Zachodu kwestią tożsamościową (wystarczy spojrzeć na ostatnie wybory w Nowym Jorku).

W dobie internetowego aktywizmu i łatwego oburzenia – wokół tej kwestii narosło wiele mitów oraz nieporozumień, które chciałbym rozwiać. Dlatego dzisiejszy odcinek jest przede wszystkim odcinkiem edukacyjnym, w którym omawiamy pojęcie syjonizmu. Zaprosiłem do niego Piotra Pazińskiego – ostatniego redaktora naczelnego „Midrasza”, pisarza, znawcę życia żydowskiego. Zagłębiamy się w historię, która jest długa i nie zaczęła się ani dwa lata temu, ani w roku 1948 – a o jej istotności najlepiej świadczy to, jak rezonuje dzisiaj.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Cóż prostszego – zobaczyć tę czy tego, dać się uderzyć piorunowi albo zostać przeszytym strzałą (metaforyczną albo wirtualną), i, bardzo proszę: do grobowej deski ma się z kim spędzać czas, dzielić radościami i problemami. Bywały epoki, gdy, w istocie, tak było najłatwiej, a miłość romantyczna, bo ten schemat opisałem wyżej, stanowiła najczęściej dominujący sposób na łączenie się ludzi w pary; nie swatka, nie deal dwóch rodzin, ale właśnie dwójka, która skłaniała się ku sobie. Te czasy się skończyły.

Tak przynajmniej twierdzi prof. Tomasz Szlendak, autor eseju pt. „Miłość nie istnieje”. Szlendak na miłość patrzy jako socjolog – więc: patrzy na mechanizm społeczny, którym miłość jest, który za nią stoi i który jest przez miłość umożliwiony. Spogląda na to, co było przed miłością – związek postrzegany jako kontrakt – i pyta, co będzie po niej. To rozmowa smutna, bo do miłości się przyzwyczailiśmy. Im prędzej jednak spostrzeżemy, że się wypaliła – tym prędzej zaczniemy myśleć o tym, co ją zastąpi.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Jakże ją zdefiniować? Wielu próbowało i wielu poległo. A przecież instynktownie wiemy, czym jest. Przecież: nie jesteśmy sobie wyobrazić bez niej świata i już Heraklit mówił, że jest matką wszystkiego. Oto ona: przemoc, która w pewnych historycznych momentach manifestuje się głośniej, a w pewnych ciszej. Nasz należy do tych pierwszych. By go pojąć, by zrozumieć wielkie nawoływanie i do przemocy, i do całkowitego jej zaprzestania, i do politycznych mordów, i otwierania granic – trzeba czytać na temat historii.

Dlatego zaprosiłem do tego odcinka Ishbel Szatrawską - prozaiczkę i dramaturżkę, nominowaną do Paszportu Polityki i Nagrody Nike, autorkę powieści „Toń” i najnowszej „Wyrok”. Przemoc ściele się w nich gęsto. „Toń” opowiada o Prusach Wschodnich w ostatnich miesiącach II Wojny Światowej, „Wyrok” – o Podhalu zaraz po niej. Szatrawskiej udaje się to, co najlepszym: opisując konkret, opisuje to, co uniwersalne. Rozmawiamy o Polakach, Niemcach, Żydach, Izraelczykach, kierowcach i aktywistach. Zapraszam do słuchania.

Zdjęcie Ishbel Szatrawskiej: Ada Kopeć-Pawlikowska

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.