Ludzie od tysięcy lat zastanawiają się, czym jest racjonalność i co to znaczy być racjonalnym. Myślę, że to pytanie wraca w dzisiejszych czasach ze szczególną siłą, zwłaszcza że jesteśmy pod ogromnym wpływem mediów społecznościowych, rosnącej polaryzacji, baniek informacyjnych, a także coraz większego udziału sztucznej inteligencji w całym krajobrazie informacyjnym. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Bartoszem Brożkiem właśnie o racjonalności, filozofii nauki, sztucznej inteligencji, a nawet o wolnej woli. --------- Prof. Bartosz Brożek jest kognitywistą, filozofem, prawnikiem, a także prorektorem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Związany jest również z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, którego przez wiele lat był dyrektorem. Jest autorem licznych książek z zakresu kognitywistyki, filozofii, prawa, a także udziela się jako popularyzator nauki. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Bartosz_Bro%C5%BCek Profil UJ: https://www.uj.edu.pl/struktura/wladze/prorektorzy/prorektor-rozwoj ---------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:09 Czym jest racjonalność? 11:31 Nauka a niepewność informacji 20:37 Dyskomfort niewiedzy a racjonalność 29:58 Czy AI może być racjonalne? 39:41 Czy ludzie mają intencje? 44:00 Wolna wola

Mechanika kwantowa i oparte na niej teorie, takie jak Model Standardowy, to obecnie najlepszy opis rzeczywistości, jaki mamy. Jednak okazuje się, że aby ten model dawał prawidłowe przewidywania, pojawiają się w nim tak zwane stałe fundamentalne. Czyli liczby, których nie da się w żaden sposób wyprowadzić z teorii, a trzeba je po prostu zmierzyć. Rodzi to oczywiście całą gamę pytań. Od takich, czy da się znaleźć inny model, z którego wynikałyby te wartości, czy te stałe zmieniają się w czasie, a także jak dokładnie potrafimy je zmierzyć. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Piotrem Wcisło właśnie o stałych fundamentalnych, pomiarach w fizyce i eksperymentach, które mogą przetrzeć szlak do “nowej fizyki”. --------- Piotr Wcisło jest profesorem na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz badaczem w Krajowym Laboratorium Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej. Na co dzień zajmuje się ultraprecyzyjnymi pomiarami, które pozwalają testować fundamenty naszej wiedzy o wszechświecie. Jest laureatem wielu nagród za rozwój fizyki eksperymentalnej i kieruje prestiżowymi projektami badawczymi, w tym grantem Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC). Aktywnie działa także na rzecz popularyzacji fizyki. Link: https://piotrwcislogroup.umk.pl/ ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp i zapowiedź gościa 01:30 Problem pomiaru w mechanice kwantowej 14:03 Czym są stałe fundamentalne? 19:36 Stałe wymiarowe vs bezwymiarowe 21:39 Czy stałe fundamentalne da się wyprowadzić? 25:45 Czy stałe zmieniają się w czasie? 31:32 Nowe eksperymenty 47:31 Czy fizyka jest w kryzysie?

Wszyscy śpimy. Jednak okazuje się, że sen wciąż pozostaje dużą zagadką naukową. Pojawia się tutaj mnóstwo pytań: dlaczego w ogóle potrzebujemy snu? Czy marzenia senne mają jakąś funkcję? Co zmienia się w pracy mózgu, kiedy śpimy, i jak to wszystko łączy się z pamięcią, uczeniem się, zdrowiem, czy nawet świadomością? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr Małgorzatą Hołdą właśnie na temat wielu aspektów śnienia. Tego, jak wyglądają badania, jakie wnioski możemy z nich wyciągnąć oraz gdzie nie znamy jeszcze odpowiedzi i jakie są możliwe hipotezy. ---------- Dr Małgorzata Hołda jest opiekunką Pracowni Psychologii Snu oraz adiunktem w Instytucie Psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jej zainteresowania naukowe obejmują psychologię snu i śnienia, a także wpływ snu na procesy poznawcze. Jest również popularyzatorką nauki. Profil UJ: https://psychologia.uj.edu.pl/malgorzata-holda ---------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:11 Czym jest sen? 00:04:13 Fazy snu 00:09:32 Krótkie przebudzenia 00:10:22 Praca mózgu podczas snu 00:17:32 Marzenia senne 00:26:13 Po co śnimy? 00:36:26 Świadome sny 00:41:18 Ewolucja snu 00:46:52 Wpływ na pamięć i uczenie 00:50:33 Wpływ na zdrowie 00:58:58 Przyszłość badań i wpływ społeczny

Zostań Patronem: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane --------- Mechanika kwantowa jest naprawdę dziwna. Sam Richard Feynman miał powiedzieć, że „jeśli myślisz, że rozumiesz mechanikę kwantową, to znaczy, że jej nie rozumiesz”. Jednym z najbardziej nieintuicyjnych zjawisk w tej teorii jest tzw. splątanie kwantowe, to właśnie je Einstein nazwał „upiornym oddziaływaniem na odległość”. Okazuje się jednak, że problemów jest znacznie więcej i żeby w pełni docenić, jak bardzo nieintuicyjne może być myślenie o rzeczywistości, potrzebujemy takich pojęć jak realizm, nielokalność czy niezależność pomiarowa. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność rozmawiać z prof. Janem Chwedeńczukiem właśnie o splątaniu kwantowym, nierówności Bella,, problemie pomiaru, a także o wielu innych aspektach mechaniki kwantowej. ---------- prof. Jan Chwedeńczuk jest fizykiem pracującym na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się podstawami mechaniki kwantowej, splątaniem, nierównościami Bella, nielokalnością oraz metrologią kwantową i zjawiskami w gazach kwantowych. Jest także wykładowcą akademickim i popularyzatorem nauki. --------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:23 Czym jest splątanie kwantowe? 09:46 Rys historyczny i nierówność Bella 17:35 Zmienne ukryte 22:35 Nielokalność 29:21 Niezależność pomiarowa 32:17 Superdeterminism 34:51 Problem falsyfikowalności 38:13 Podstawy mechaniki kwantowej 45:14 Problem pomiaru i interpretacje mechaniki kwantowej 49:22 Determinizm i indeterminizm 52:29 Ciekawe kierunki badań --------

Myślę, że ludzi od zawsze fascynowało, z czego jesteśmy zbudowani. Dziś większość z nas wie, że podstawowym budulcem naszego organizmu są komórki. Okazuje się jednak, że komórki są niesamowicie złożone, a zrozumienie procesu, w którym z jednej komórki powstaje cały ludzki organizm, wciąż stanowi ogromne wyzwanie naukowe. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Martą Miączyńską, właśnie o biologii komórki, o tym, jak zmienia się nasze rozumienie procesów w niej zachodzących, a także o rozwoju organizmów, nowotworach i o tym, czy komórki możemy nazywać „inteligentnymi”. -------- Prof. Marta Miączyńska jest dyrektorką Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, gdzie od 2005 roku kieruje Laboratorium Biologii Komórki. Jej zainteresowania naukowe obejmują endocytozę i „logistykę” wewnątrzkomórkową, czyli to, jak transport wewnątrz komórki integruje się z innymi procesami, m.in. sygnalizacją i regulacją ekspresji genów. Jest laureatką wielu nagród za osiągnięcia naukowe. Pełni też funkcje międzynarodowe: jest wiceprzewodniczącą Rady EMBO oraz współprzewodniczy europejskiej sieci instytutów badawczych EU-LIFE. Udziela się także jako popularyzatorka nauki. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marta_Mi%C4%85czy%C5%84ska IIMCB: https://www.iimcb.gov.pl/pl/instytut/dyrekcja/30-marta-miaczynska -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:25 Komórka jako system 02:46 Przetwarzanie informacji w komórce 04:17 Jak komórka podejmuje decyzje? 09:51 Mechanizmy komunikacji komórek 13:25 Centralny dogmat biologii 17:37 Mechanizmy naprawy w komórce 21:35 Jak badamy złożoność komórki? 27:33 Jak z komórki powstaje organizm? 36:37 Nowotwory 44:58 Czy komórki są „inteligentne”? --------

Czarne dziury to niewątpliwie jedne z najbardziej tajemniczych i fascynujących obiektów w naszym Wszechświecie. Okazuje się, że nie tylko istnieją, w co początkowo wątpił nawet Einstein, ale odgrywają kluczową rolę w formowaniu się galaktyk i wpływają na ich losy. Dziś wiemy już z dużą pewnością, że czarne dziury istnieją, a w 2019 roku udało się uzyskać pierwszy obraz jednej z nich. Jednak mimo rosnącej wiedzy wciąż pozostają jedną z największych zagadek kosmosu. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Maciejem Wielgusem zarówno o teoretycznych próbach zrozumienia czarnych dziur, jak i o eksperymentach, które pomagają weryfikować różne hipotezy. -------- dr Maciej Wielgus jest astronomem zajmującym się fizyką czarnych dziur, zwłaszcza obserwacjami w paśmie radiowym, akrecją i emisją dżetów. Pracował zarówno w Polsce jak i w czołowych ośrodkach na świecie, m.in. na Harvardzie oraz w Instytucie Maxa Plancka a obecnie w Instytucie Astrofizyki w Andaluzji. Jest także członkiem zespołu Event Horizon Telescope, gdzie odegrał istotną rolę w projekcie, który doprowadził do uzyskania pierwszego obrazu czarnej dziury. Poza tym aktywnie popularyzuje naukę. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Wielgus --------- Rozdziały: 0:00:00 Wstęp 00:01:23 Czym są czarne dziury? 00:04:54 Horyzont zdarzeń 00:10:53 Przesunięcie ku czerwieni 00:12:34 Osobliwość 00:14:14 Paradoks informacyjny i promieniowanie Hawkinga 00:26:12 Wpływ czarnych dziur na galaktyki (akrecja i dżety) 00:43:18 Pierwotne czarne dziury 00:47:56 Przyszłość badań 00:56:48 Jak przetwarzane są dane 01:05:30 Uzyskanie obrazu czarnej dziury --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Sztuczna inteligencja to obecnie bardzo gorący temat i to z wielu różnych perspektyw. Jedną z nich jest psychologia obcowania z tymi systemami, bo okazuje się, że obserwujemy rosnącą liczbę ludzi, którzy nie tylko używają ich do pomocy w wykonywaniu zadań, ale angażują się w głębsze i bardziej intymne konwersacje. Pojawia się tutaj oczywiście pytanie: jaki to może mieć wpływ na naszą psychikę? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr Konradem Majem zarówno o relacjach z systemami sztucznej inteligencji, ale także o tym, jak może to wpłynąć na społeczeństwo, edukację czy problem „alignmentu”. --------- Dr Konrad Maj jest psychologiem społecznym i kierownikiem Centrum HumanTech na Uniwersytecie SWPS, a także adiunktem w Zakładzie Sztucznej Inteligencji na Wydziale Projektowania w Warszawie. Zajmuje się społecznymi i psychologicznymi aspektami nowych technologii, zwłaszcza sztucznej inteligencji oraz robotyki humanoidalnej. Jest autorem licznych publikacji naukowych, a także angażuje się w popularyzację wiedzy. SWPS: https://swps.pl/konrad-maj -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:16 Psychologia relacji z AI 00:12:23 Bańki informacyjne i personalizacja kontaktu z AI 00:20:10 Wpływ AI na funkcje poznawcze 00:24:47 Asymetria relacji z AI 00:31:34 Wpływ AI na społeczeństwo 00:41:00 Wpływ AI na edukację 00:48:26 Czy inteligencja ludzka będzie potrzebna? 00:52:07 Problem alignmentu

Matematyka jest niewątpliwie jedną z najważniejszych dziedzin ludzkiej aktywności intelektualnej i myślę, że każdy zdaje sobie sprawę, jak niezbędna jest jej rola w fizyce. Pojawia się jednak pytanie: dlaczego w ogóle możemy używać matematyki w fizyce i jakie są związki między tymi dwiema dziedzinami nauki? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Tomaszem Millerem właśnie o matematyce, jej relacjach z fizyką, a także o samej strukturze matematyki, emergencji, automatach komórkowych oraz o roli technologii w pracy współczesnego matematyka. --------- Tomasz Miller jest doktorem i fizykiem matematycznym pracującym w Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukowo zajmuje się strukturami geometrycznymi leżącymi na pograniczu ogólnej teorii względności i mechaniki kwantowej. Jest także nagradzanym popularyzatorem wiedzy. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_Miller CKBI: https://ckbi.uj.edu.pl/ludzie-centrum/tomasz-miller -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:06 Czy matematyka jest wymyślana? 00:03:52 Struktura matematyki 00:11:37 Matematyka a fizyka 00:24:15 Emergencja 00:32:53 Automaty komórkowe i boidy 00:38:18 Emergencja w matematyce 00:42:06 Czy możliwa jest teoria wszystkiego? 00:47:54 Rola technologii 01:03:39 Czy AI jest inteligentna?